Ελληνιστικός Πολιτισμός Ανατολής

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ

Ο Αλέξανδρος υλοποίησε το στρατηγικό σχέδιο του Φιλίππου να απελευθερώσει τις ελληνικές
αποικίες στα παράλια της Μ. Ασίας, ελληνικές πόλεις-κράτη από τον 6ο -7ο αι. π.Χ. , ώστε να δημιουργήσει ένα ”τείχος” με σκοπό την απομάκρυνση των Περσών από το Αιγαίο, θάλασσα και χώρος ελληνικός από την πιο μακρινή αρχαιότητα. ́

Οπου οι Πέρσες είχαν εγκαταστήσει τότε (350 πΧ.) μεγάλη πολεμική ναυτική δύναμη, επικίνδυνη για την Ελλάδα (αναλογία με το σήμερα;) Οι επίσημες νίκες του Aλεξάνδρου έναντι του Δαρείου, του χάρισαν την Περσική Αυτοκρατορία στην Ασία. Η επίδραση του Αλεξάνδρου και των Ελλήνων στην Ανατολή άλλαξε πολιτικά και πολιτιστικά τον τότε κόσμο. Οι Αλεξανδρινοί χρόνοι αποτελούν το τέλος της κλασικής αρχαιότητας και την απαρχή της ιστορικής περιόδου που ονομάστηκε Ελληνιστική (4ο αι. π.Χ. – 1ο μ.Χ. αι.)

Την αυτοκρατορία του Αλεξάνδρου διαδέχτηκαν τα Ελληνιστικά βασίλεια των διαδόχων του, από την
Αίγυπτο έως την άκρη της Κ. Ασίας, όρια της Κίνας και των Ιμαλαΐων. Δημιουργήθηκαν ελληνικές πόλεις και άξονες επικοινωνίας εμπορικών και πολιτιστικών ανταλλαγών των δύο κόσμων, από Ανατολή σε Δύση, αργότερα ο Δρόμος του Μεταξιού. Έγινε χρήση της ελληνικής γλώσσας ως lingua franca για τις διεθνείς επαφές και συγχρόνως εργαλείο διάδοσης του ελληνικού πολιτισμού. Στοιχεία του υιοθέτησαν τοπικοί λαοί στις τέχνες και στους θρύλους τους, ορισμένα υπάρχουν έως σήμερα..

Πυρήνες ελληνικού πολιτισμού, στην Εγγύς Ανατολή ήταν ο άξων Αλεξάνδρεια Αιγύπτου-Δαμασκός – Αντιόχεια, ενώ στην Κ. Ασία ήταν τα ελληνικά βασίλεια Βακτριανής και Ινδίας.

• Η Αλεξάνδρεια Αιγύπτου, ήταν πρωτεύουσα του βασιλείου των Πτολεμαίων, το σημαντικότερο λιμάνι, οικονομικό και πνευματικό Κέντρο και πόλη Φάρος όλου του Ελληνισμού. Σοφοί από όλη την ελληνική επικράτεια, επιτέλεσαν εκεί τεράστιο έργο, θέτοντας τις βάσεις στις Επιστήμες και στην Τεχνολογία, μέσα στην μεγάλη Βιβλιοθήκη, πρώτο ”Πανεπιστήμιο” και Κέντρο πανανθρώπινης γνώσης, μέχρι τον 5ο αι. μ.Χ.
  Η εδραίωση του Χριστιανισμού σήμανε το τέλος της Αρχαίας Γραμματείας…
  Στον άξονα των παραλιακών πόλεων της ανατολικής Μεσογείου και της Μ. Ασίας, πόλεις με αμιγώς
  ελληνικό πολιτισμό, κυρίως στο βασίλειο των Σελευκιδών, ήλθε το 64 π.Χ. η Ρώμη και μετά το Βυζάντιο,
  που κράτησαν όμως την Ελληνοφωνία του χώρου ακόμα και στους πρώτους αιώνες της Αραβικής
  κυριαρχίας (7ο–8ο αι.) (Νόμος Walid 705, Prof. El Abbadi). Ήταν πολλοί, 9-10 αιώνες χρήσης των ελληνικών, ως γλώσσα πολιτισμού και επικοινωνίας..
• Ο δεύτερος πυρήνας στην Κ. Ασία, ήταν τα ελληνικά βασίλεια, με 3 αιώνες παρουσία. Βασίλειο των Σελευκιδών στην αρχή (300-250 π.Χ.) και ανεξάρτητα ελληνικά βασίλεια Ελληνο-Βακτριανό και Ινδο-
  Ελληνικό (250 π.Χ. μέχρι το 10 μ.Χ.) Πολλές ελληνικές πόλεις δημιουργήθηκαν, οι Αλεξάνδρειες συν οι πόλεις των διαδόχων. Ήταν πόλεις πολυ-πολιτισμικές, με Έλληνες και ντόπιους κατοίκους, όπου όλοι συνυπήρχαν με τους πολιτισμούς τους αλλά με την ελληνική ως επίσημη γλώσσα και με βάση τις ελληνικές Αξίες. Ο ελληνικός πολιτισμός επηρέασε τους εκεί λαούς που υιοθέτησαν πολλά στοιχεία του ακόμα και μέσα στις τοπικές τέχνες τους που παρουσιάστηκαν ́ ́εξελληνισμένες ́ ́ και διατηρήθηκαν για πολλούς αιώνες μετά την αποχώρηση των Ελλήνων. Σημαντικό στοιχείο που εκτίμησαν οι λαοί της Ασίας από τον Αλέξανδρο και τον ελληνικό πολιτισμό είναι ότι, από υπηκόους απολυταρχικών βασιλέων τους έκανε ‘’πολίτες” ελληνικών πόλεων με ελληνικούς θεσμούς, Αγορά, Βουλευτήριο και ισονομία πολιτών.

Τέτοια μεγάλη πόλη και η σημαντικότερη όλων των ανασκαφών, ήταν η Αϊ Χανούμ στο Β. Αφγανιστάν
(Γαλλική ανασκαφή, P. Bernard), ίσως μία Αλεξάνδρεια, εντυπωσιακή αρχιτεκτονικά και αισθητικά
(ελληνική τέχνη) και με ελληνικά στοιχεία (θέατρο, Γυμνάσιο, Δελφικά παραγγέλματα, κλπ.) 5000 χλμ.
μακριά από την Ελλάδα.. Οι λαοί Κουσάν που κατέλαβαν τα ελληνικά βασίλεια από τον 1ο αιώνα και μετά, υιοθέτησαν στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού (αλφάβητο, τέχνη, ήρωες, θεούς, μυθολογία) και τα πέρασαν στην βουδιστική θρησκεία και στους μετέπειτα θρύλους, που διαδόθηκαν ευρέως, ιδίως τον Μεσαίωνα..

Η ρωσική ανασκαφή και τα σημαντικά ευρήματα του Β. Σαριγιαννίδη αποδεικνύουν ότι οι Κουσάν είναι ο κρίκος μεταξύ των προγενέστερων ελληνικών πόλεων και της μεταγενέστερης ελληνο-βουδιστικής τέχνης της Γκαντάρα, που δημιούργησαν. Τα στοιχεία αυτά ενσωματώθηκαν στην βουδιστική τέχνη η οποία έφτασε έως την Άπω Ανατολή. Η ώσμωση και παραγωγική συνύπαρξη των δύο κόσμων και λαών Ανατολής και Δύσης, με νέες τέχνες και πολιτισμούς, άφησε στην Ασία έντονα χνάρια ελληνικά που υπάρχουν ακόμα σήμερα.

Δρ Π. Γρηγοράκου, 2023

Έντυπο Πολεμικού Μουσείου